عصمت حضرت فاطمه زهرا (علیها السّلام) از مباحث کلامی و اعتقادی در شیعه است که در آیات قرآن و روایات معصومین (صلوات الله علیهم) با استدلال تبیین شده است. علاوه بر احادیث پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در سیره نبوی نیز دلالتهایی بر عصمت حضرت فاطمه زهرا (علیها السّلام) و اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) دیده می شود.
یکی از مهمترین این موارد نزول آیه تطهیر است. حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) اهل بیت خویش (صلوات الله علیهم) را تحت کساء گرد آوردند و درخواست برخی از همسرانشان برای ورود به زیر کساء را رد نمودند تا به طور دقیق مشخص شود که اهل بیت پیامبر (صلوات الله علیهم) چه کسانی هستند.
از موارد دیگر در سنت نبوی می توان به واقعه مباهله اشاره نمود. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) اهل بیت خویش از جمله حضرت فاطمه زهرا (علیها السّلام) را با خود برای مباهله بردند و بدین گونه مشخص گردید که ایشان حجتهای الهی ومستجاب الدعوه هستند.
نمونه دیگری در سنت نبوی که تاکید بر عصمت اهل بیت (علیهم السّلام) دارد، واقعه سدّالابواب است که رسول الله (صلی الله علیه و آله) همه دربهای رو به مسجد به جز درب خانه حضرت فاطمه (علیها السّلام) به مسجد را به دستور خداوند متعال بستند و وقتی به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) اعتراض نمودند؛ ایشان فرمودند دستور پروردگار بوده است که همه دربها جز درب خانه فاطمه به سوی مسجد مسدود گردد که این واقعه نیز بر عصمت و طهارت اهل بیت (صلوات الله علیهم) دلالت دارد.
علاوه بر موارد یاد شده احادیث بسیاری از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) بر عصمت حضرت زهرا دلالت می کند که در این مقاله بدانها خواهیم پرداخت.
آیه تطهیر و حدیث کساء دلالت بر عصمت زهرای اطهر (علیها السّلام)
همانطور که در حدیث کساء نقل شده است پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) اهل بیت خویش را فرامیخوانند و ایشان یک به یک بر رسول الله (صلی الله علیه و آله) وارد می شوند و پیامبر ایشان را به زیر کساء فرا میخواند تا اینکه همه اهل بیت در زیر کساء جمع می شوند و جبرئیل نازل میشود و آیه تطهیر، آیه 33 سوره مبارکه احزاب، «إِنَّما يُريدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» را فرود میآورد و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نیز برای اهل بیت خویش دعا میفرمایند.
از شواهد برمی آید که آیه تطهیر بدین گونه یعنی فراخواندن اهل بیت (صلوات الله علیهم) به زیر کساء بیش از یکبار نازل شده باشد زیرا در برخی از نقلها ذکر شده است که این اتفاق در خانه همسران رسول الله (صلی الله علیه و آله) رخ داده است و آنان اجازه ورود به زیر کساء را خواسته اند و پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین اجازه ای را نداده اند و ذکر نموده اند این مقام مخصوص اهل بیت من می باشد و بدین ترتیب اهل بیت خود را از غیر از همسران خود معرفی نموده اند.
السيد جعفر مرتضى العاملي در این باره در کتاب أهل البیت فی آیة التطهیر می نویسد:
« وقد أفادت الروايات عدم شمول آية التطهير لزوجات النبي (صلى الله عليه وآله) ونفت كل شبهة وشك في ذلك حيث إنها قد دلت صراحة على منع النبي (صلى الله عليه وآله) عائشة من الدخول معهم تحت الكساء وعدم كونها من «أهل البيت» و كذا الحال بالنسبة لأم سلمة وغيرها.
وفي نص آخر: أنه (صلى الله عليه وآله) قد منع زينب من الدخول معهم وقال لها: مكانك، فإنك إلى خير إن شاء الله تعالى.»(1)
بنابراین یکی از متقنترین دلایل عصمت حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) همین آیه تطهیر و دعای پیامبر برای اهل بیت پس از نزول آیه تطهیر می باشد.
طبق نقلهای مختلف چهل روز تا نه ماه پس از نزول آیه هر گاه رسول الله (صلی الله علیه و آله) براي نماز از خانه بيرون مي رفتند به درب خانه حضرت فاطمه (سلام الله عليها) مي رفتند و مي فرمودند: «الصلاة يا اهل البيت، إِنَّما يُريدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» به این دلیل که مردم قدر و منزلت ایشان را بشناسند.
در اعیان الشیعه در این باره آمده است:
« أخرج ابن مردويه عن أبي سعيد الخدري: لما دخل علي بفاطمة جاء النبي (ص) أربعين صباحا إلى بابها يقول السلام عليكم أهل البيت و رحمة الله و بركاته الصلاة رحمكم الله « إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ الآية» أنا حرب لمن حاربكم أنا سلم لمن سالمتم و أخرج ابن جرير و ابن مردويه عن أبي الحمراء: حفظت من رسول الله (ص) ثمانية أشهر بالمدينة ليس من مرة يخرج إلى صلاة الغداة إلا أتى إلى باب علي فوضع يده على جنبتي الباب ثم قال الصلاة الصلاة «إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ الآية» و أورده ابن خالويه في كتاب الآل عن نافع بن أبي الحمراء نحوه.» (2)
واقعه مباهله
واقعه مباهله در بیست و چهارم ذی الحجه سال نهم هجری رخ داد. مسیحیان نجران چون به پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) ایمان نیاوردند، پیشنهاد مباهله دادند و پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله) پذیرفتند. خداوند آیه مباهله، آیه 61 سوره مبارکه آل عمران، «فَمَنْ حَاجَّكَ فیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكاذِبینَ» را نازل نمود و حضرت رسول الله (صلی الله علیه و آله) با اهل بیت خود به جایگاه مباهله مشرف شدند. مسیحیان هنگامی که دیدند پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فقط با اهل بیت خویش یعنی حضرت فاطمه و حضرت امیرالمومنین و حضرت امام حسن و حضرت امام حسین (صلوات الله علیهم) برای مباهله آمده اند؛ به حقانیت ایشان پی بردند و پیش از مباهله حاضر به پرداخت جزیه شدند.(3)
سپس جبرئیل از سوی خداوند برای پیامبر و اهل بیت (صلوات الله علیهم) سلام و تهیت آورد و در باب منزلت ایشان فرمود:
«فهبط عليه جبرئيل الروح الأمين فقال يا محمد إن الله يقرئك السلام و يقول لك و عزتي و جلالي لو باهلت بمن تحت الكساء أهل السماء و أهل الأرض لتساقطت عليهم السماء كسفا متهافتة و لتقطعت الأرضون زبرا سائحة فلم يستقر عليها بعد ذلك فرفع النبي (ص) يديه حتى رئي بياض إبطيه ثم قال على من ظلمكم حقكم و بخسني الأجر الذي افترضه الله عليهم فيكم بهلة الله تتابع إلى يوم القيامة.»(4)
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به دستور خداوند اهل بیت خویش را که دارای مقام عصمت و حجتهای الهی بر مردم بودند با خود به محل برگزاری مباهله بردند زیرا قطعا دعای ایشان به درگاه الهی مستجاب می گردید.
سد الابواب
در منابع شیعه و اهل سنت به صورت متواتر واقعه سدالابواب آمده است. بنا بر نقل مجلسی در بحارالانوار زمان آن روز عرفه بوده است ولی سال دقیق آن را مشخص نکرده است.(5)
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) به فرمان الهی تمام دربهایی را که به مسجد باز می شد؛ بستند به جز درب خانه حضرت فاطمه (علیها السّلام) که این موضوع دلالت بر طهارت و عصمت اهل بیت (صلوات الله علیهم) دارد.
در امالی صدوق از زید بن ارقم درباره این واقعه و اعتراض مردم به نبستن درب خانه حضرت فاطمه (سلام الله علیها) از قول رسول الله (صلی الله علیه و آله) نقل شده است:
« حدثنا محمد بن عمر الحافظ البغدادي رحمه الله قال حدثنا أحمد بن موسى قال حدثنا خلف بن سالم قال حدثنا غندر قال حدثنا عوف عن ميمون بن أبي عبد الله عن زيد بن أرقم قال: كان لنفر من أصحاب رسول الله (ص) أبواب شارعة في المسجد فقال يوما سدوا هذه الأبواب إلا باب علي فتكلم في ذلك الناس قال فقام رسول الله (ص) فحمد الله و أثنى عليه ثم قال أما بعد فإني أمرت بسد هذه الأبواب غير باب علي فقال فيه قائلكم و إني و الله ما سددت شيئا و لا فتحته و لكني أمرت بشيء فاتبعته.»(6)
حدیث ثقلین و عصمت سرور زنان عالم
حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) حدیث متواتر ثقلین را در شأن و منزلت خاندان عصمت (صلوات الله علیها) و کتاب قرآن فرموده اند و دقیقا منزلت خاندان عصمت (صلوات الله علیه) را برابر با کتاب قرآن قرار داده اند و تأکید نموده اند که این دو از هم جدا نمی شوند تا روز قیامت که در کنار حوض کوثر بر رسول الله (صلی الله علیه و آله) وارد شوند.
در امالی صدوق نیز این حدیث از قول پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنین نقل شده است:
«حدثنا الحسن بن علي بن شعيب الجوهري رضوان الله عليه قال حدثنا عيسى بن محمد العلوي قال حدثنا أبو عمرو أحمد بن أبي حازم الغفاري قال حدثنا عبيد الله بن موسى عن شريك عن الركين بن الربيع عن القاسم بن حسان عن زيد بن ثابت قال قال رسول الله (ص): إني تارك فيكم الثقلين كتاب الله عز و جل و عترتي أهل بيتي ألا و هما الخليفتان من بعدي و لن يفترقا حتى يردا علي الحوض.»(7)
در غیبت نعمانی قسمتی از خطبه مشهور پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) در حجة الوداع در مسجد خيف را که حضرت حدیث ثقلین آنجا یادآور می شوند؛ ذکر شده است که بدین شرح است:
« قال (ص) في خطبته المشهورة التي خطبها في مسجد الخيف في حجة الوداع: إني فرطكم و إنكم واردون علي الحوض حوضا عرضه ما بين بصرى إلى صنعاء فيه قدحان [أقداح] عدد نجوم السماء ألا و إني مخلف فيكم الثقلين الثقل الأكبر القرآن و الثقل الأصغر عترتي أهل بيتي هما حبل الله ممدود بينكم و بين الله عز و جل ما إن تمسكتم به لن تضلوا سبب منه بيد الله و سبب بأيديكم إن اللطيف الخبير قد نبأني أنهما لن يفترقا حتى يردا علي الحوض كإصبعي هاتين و جمع بين سبابتيه و لا أقول كهاتين و جمع بين سبابته و الوسطى فتفضل هذه على هذه.»(8)
با توجه به اینکه در حدیث کساء رسول الله (صلی الله علیه و آله) اهل بیت خویش را با بردن ایشان زیر کساء مشخص نمودند بنابراین حدیث ثقلین درباره حضرت فاطمه زهرا (علیها السّلام) نیز صدق می کند و ایشان ریسمان محکم الهی هستند که با توسل به ایشان به سرمنزل نجات می توان راه یافت و چنین شخصیتی حتما باید بری از گناه و اشتباه باشد و عصمت داشته باشد.
حدیث غضب و خشنودی خدا و پیامبر (ص) در غضب و خشنودی حضرت فاطمه (س)
احادیث بسیار زیادی در کتب حدیثی ذکر شده است درباره اینکه خداوند و رسول خدا با غضب و خشنودی حضرت فاطمه (علیها السلام) غضبناک و خشنود می گردند زیرا حضرت فاطمه (علیها السلام) بنده خالص الهی است و خواستی جز خواست خدا و رسولش ندارد.
«قَالَ أَخْبَرَنِي أَبُو حَفْصٍ عُمَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الصَّيْرَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَلِيٍّ مُحَمَّدُ بْنُ هَمَّامٍ الْكَاتِبُ الْإِسْكَافِيُ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْقَاسِمِ الْمُحَارِبِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِسْحَاقَ الرَّاشِدِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْفُضَيْلِ الْأَزْدِيِّ عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الثُّمَالِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ (ع) عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): إِنَّ اللَّهَ لَيَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ يَرْضَى لِرِضَاهَا.»(9)
در معاني الأخبار نیز حدیثی از رسول الله (صلی الله علیه و آله) در باب اینکه خداوند با غضب حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) غضب می کند و با رضایت سرور بانوان عالم راضی می شود؛ نقل شده است:
«حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ الْقَطَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ الْكُوفِيُّ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَ أَخْبَرَنَا الْمُنْذِرُ بْنُ مُحَمَّدٍ قِرَاءَةً قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ التَّمِيمِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مِهْرَانَ عَنْ عَبَايَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ (ص) أَنَّهُ قَالَ: إِنَّ فَاطِمَةَ شِجْنَةٌ مِنِّي يُؤْذِينِي مَا آذَاهَا وَ يَسُرُّنِي مَا يَسُرُّهَا وَ إِنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لَيَغْضَبُ لِغَضَبِ فَاطِمَةَ وَ يَرْضَى لِرِضَاهَا.»(10)
آیا رضایت الهی و غضب الهی می تواند جز در گرو خشم و غضب معصومی باشد که بری از گناه و اشتباه است؟ بنابراین چون حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیها) معصوم هستند و از گناه و اشتباه به دور هستند، خشم و غضب ایشان مطابق با خشم و غضب خداوند است.
پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) در زمان حیات با قول و افعال خویش سعی نمودند به مردم بفهمانند که اهل بیت ایشان که در شأن نزول آیه تطهیر ایشان به مردم معرفی نموده بودند؛ دارای مقام عصمت هستند و حجتهای الهی بر مردم هستند و مزد رسالت خویش را در مودت بر اهل بیت خود قرار دادند تا پس از ایشان مردم با محبت و دوستی به اهل بیت (صلوات الله علیهم) روی بیاورند تا گمراه و سرگردان نگردند که متاسفانه این مهم صورت نپذیرفت.
پی نوشتها
(1) العاملي، أهل البیت فی آیة التطهیر، صفحه 45
(2) امين عاملى، أعيان الشيعة، جلد1، صفحه 309
(3) المجلسی، بحارالانوار، جلد 1، صفحه 276 - انصاری، اسرار مباهله، صفحه 162 - 145
(4) المجلسی، بحار الأنوار، جلد21 ، صفحه 355
(5) المجلسی، بحارالانوار، جلد 97، صفحه 384
(6) الشیخ الصدوق، الأمالي، صفحه 333
(7) الشیخ الصدوق، الأمالي، صفحه 415
(8) النعماني، الغيبة، صفحه43 – 42
(9) الشیخ المفید، الأمالي، صفحه 95 – 94 – المجلسی، بحار الأنوار، جلد 43، صفحه 19 - الشیخ الصدوق، عيون أخبار الرضا عليه السلام ، جلد 2، صفحه 47 – 46
(10) الشیخ الصدوق، معاني الأخبار، صفحه 303
منابع
- امين عاملى، سيد محسن، أعيان الشيعة، بيروت، دار التعارف، 1403 ق.
- انصاری، محمد رضا، اسرار مباهله، قم، دلیل ما، 1385
- الشیخ الصدوق، محمد بن على ابن بابويه، الأمالي، تصحیح استاد ولى و حسین غفاری، جلد1، تهران، كتابچى، چاپ ششم، 1376ش.
- الشیخ الصدوق، محمد بن على ابن بابويه، عيون أخبار الرضا عليه السلام، مترجم: حميد رضا مستفيد و على اكبر غفارى، تهران، صدوق،1372
- الشیخ الصدوق، محمد بن على ابن بابويه، معاني الأخبار، محقق / مصحح: على اكبر غفارى، قم، دفتر انتشارات اسلامى، 1403ق.
- العاملي، السيد جعفر مرتضى، اهل بیت در آیه تطهیر: دراسه و تحلیل، بیروت، المركز الاسلامي للدراسات، 1423 / 2003
- مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى، بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بيروت، دار إحياء التراث العربي، چاپ دوم، 1403ق.
- مفيد، محمد بن محمد، الأمالي، قم، كنگره شيخ مفيد، چاپ اول، 1413ق.
- نعمانى، محمد بن ابراهيم، الغيبة، تهران، مكتبة الصدوق، 1397 ق.
اترك تعليق