بر اساس احادیث رسیده از ائمه معصومین (علیهم السّلام) و برخی گزارشات ارائه شده از مردم همعصر واقعه عاشورا، تمامی مخلوقات اعم از وحوش و طیور و موجودات مرئی و نامرئی و هر آنچه بین آسمان و زمین بود بر حضرت امام حسین (علیه السّلام) گریستند.
در این مجال به شرح برخی از احادیث رسیده از ائمه معصومین (صلوات الله علیهم) در این باره می پردازیم:
در کتاب کامل الزیارت از ابی بصیر از حضرت امام صادق (علیه السّلام) در این باره نقل شده است:
«حدثني محمد بن جعفر الرزاز القرشي قال حدثني خالي محمد بن الحسين بن أبي الخطاب عن محمد بن إسماعيل بن بزيع عن أبي إسماعيل السراج عن يحيى بن معمر العطار عن أبي بصير عن أبي جعفر قال: بكت الإنس و الجن و الطير و الوحش على الحسين بن علي (ع) حتى ذرفت دموعها و حدثني أبي رحمه الله و جماعة مشايخي عن سعد بن عبد الله بن أبي خلف و محمد بن يحيى العطار جميعا عن محمد بن الحسين عن محمد بن إسماعيل بإسناده مثله.» (1)
«محمد بن جعفر رزاز قرشى مىگويد، دائى من محمد بن الحسين بن ابى الخطاب از محمد بن اسماعيل بن بزيع از ابى اسماعيل سراج از يحيى بن معمر عطار از ابى بصير از حضرت ابو جعفر (عليه السّلام) نقل كرده كه آن جناب فرمودند: انس و جن، پرنده و وحوش بر حسين بن على (عليهما السلام) گريستند حتى اشکهايشان جارى گشت. و پدرم عليه الرحمه و جماعتى از اساتيدم از سعد بن عبد الله بن ابى خلف و محمد بن يحيى عطار جملگى از محمد بن حسين به اسنادش مثل همين خبر را نقل كرده اند.» (2)
حدیثی با همین مضمون از قول حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) نقل شده است:
« حَدَّثَنِي أَبِي رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالَى وَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِي دَاوُدَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ عُمَرَ الْجُلَّابِ عَنِ الْحَارِثِ الْأَعْوَرِ قَالَ قَالَ عَلِيٌّ (ع): بِأَبِي وَ أُمِّي الْحُسَيْنَ الْمَقْتُولَ بِظَهْرِ الْكُوفَةِ وَ اللَّهِ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى الْوُحُوشِ مَادَّةً أَعْنَاقَهَا عَلَى قَبْرِهِ مِنْ أَنْوَاعِ الْوَحْشِ يَبْكُونَهُ وَ يَرْثُونَهُ لَيْلًا حَتَّى الصَّبَاحِ فَإِذَا كَانَ ذَلِكَ فَإِيَّاكُمْ وَ الْجَفَاءَ.» (3)
« پدرم رحمة اللَّه عليه و على بن الحسين از سعد بن عبد اللَّه از احمد بن محمّد بن عيسى از احمد بن ابى داود از سعد بن ابى عمر جلّاب از حارث اعور نقل كرده كه گفت: حضرت امیرالمومنین (عليه السّلام) كه پدر و مادرم فدايش باد فرمودند: حسين (علیه السّلام) در پشت كوفه كشته خواهد شد، به خدا قسم گويا مى بينم كه وحوش گردنهاى خود را بر قبرش كشيده و بر او مى گريند و از شب تا صبح بر او مرثيه مى خوانند و وقتى حال وحوش چنين باشد پس شما انسانها از جفاء به او حذر كنيد.» (4)
در حدیثی از حضرت امام صادق (علیه السّلام) درباره گریستن همه مخلوقات از جمله موجودات مرئی و غیر مرئی برای شهادت حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام) چنین آمده است:
«و حدثني محمد بن جعفر القرشي الرزاز عن محمد بن الحسين بن أبي الخطاب عن الحسن بن علي بن عثمان عن عبد الجبار النهاوندي عن أبي سعيد عن الحسين بن ثوير بن أبي فاختة و يونس بن ظبيان و أبي سلمة السراج و المفضل بن عمر كلهم قالوا سمعنا أبا عبد الله (ع) يقول: إن أبا عبد الله الحسين بن علي (ع) لما مضى بكت عليه السماوات السبع و الأرضون السبع و ما فيهن و ما بينهن و من ينقلب عليهن و الجنة و النار و ما خلق ربنا و ما يرى و ما لا يرى و حدثني أبي رحمه الله عن سعد بن عبد الله عن محمد بن الحسين عن الحسن بن علي بن أبي عثمان بإسناده مثله.» (5) كامل الزيارات، صفحه 80
« محمد بن جعفر قرشى رزاز از محمد بن حسين بن ابى الخطاب از حسن بن على بن ابى عثمان از عبد الجبار نهاوندى از ابى سعيد از حسين بن ثوير بن أبى فاخته و يونس بن ظبيان و ابى سلمه سراج و مفضل بن عمر جملگى گفتند، شنيديم حضرت ابو عبد الله (عليه السّلام) فرمودند: هنگامى كه حضرت امام حسين (عليه السّلام) به شهادت رسيدند، آسمانهاى هفتگانه و طبقات هفتگانه زمين و آنچه در آنها و بين آنها بود و تمام موجودات و جنبندگان بر روى آنها و بهشت و دوزخ و بالأخره همه اشيائى كه پروردگار ما آنها را آفريده و موجودات مرئى و نامرئى همگی بر آن حضرت گريستند.
و پدرم عليه الرحمه از سعد بن عبد الله و او از محمد بن الحسين و او از حسن بن على بن ابى عثمان با اسنادش برايم مثل حديث مذكور را نقل نمود.» (6)
در امالی شیخ طوسی در حدیثی از گریستن تمام مخلوقات به جز سه چیز برای حضرت امام حسین (علیه السّلام) سخن گفته شده است که در اینجا به ذکر آن می پردازیم.
« حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو الْحَسَنِ أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ الْوَلِيدِ (رَحِمَهُ اللَّهُ)، قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي، قَالَ: حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ الصَّفَّارُ، عَنْ أَحْمَدَ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عُمَيْرٍ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي فَاخِتَةَ، قَالَ: كُنْتُ أَنَا وَ أَبُو سَلَمَةَ السَّرَّاجُ وَ يُونُسُ بْنُ يَعْقُوبَ وَ الْفُضَيْلُ بْنُ يَسَارٍ عِنْدَ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) فَقُلْتُ لَهُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، إِنِّي أَحْضُرُ مَجَالِسَ هَؤُلَاءِ الْقَوْمِ، فَأُذَكِّرُكُمْ فِي نَفْسِي، فَأَيَّ شَيْءٍ أَقُولُ فَقَالَ: يَا حُسَيْنُ، إِذَا حَضَرْتَ مَجَالِسَهُمْ فَقُلْ:" اللَّهُمَّ أَرِنَا الرَّخَاءَ وَ السُّرُورَ" فَإِنَّكَ تَأْتِي عَلَى مَا تُرِيدُ.
قَالَ: فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ، إِنِّي أَذْكُرُ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ (عَلَيْهِمَا السَّلَامُ) فَأَيَّ شَيْءٍ أَقُولُ إِذَا ذَكَرْتُهُ فَقَالَ: قُلْ:" صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ" تُكَرِّرُهَا ثَلَاثاً.
ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا وَ قَالَ: إِنَّ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ الْحُسَيْنَ (عَلَيْهِ السَّلَامُ) لَمَّا قُتِلَ بَكَتْ عَلَيْهِ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَ الْأَرَضُونَ السَّبْعُ، وَ مَا فِيهِنَّ وَ مَا بَيْنَهُنَّ، وَ مَنْ يَتَقَلَّبُ فِي الْجَنَّةِ وَ النَّارِ، وَ مَا يُرَى وَ مَا لَا يُرَى، إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ، فَإِنَّهَا لَمْ تَبْكِ عَلَيْهِ.
فَقُلْتُ: جُعِلْتُ فِدَاكَ وَ مَا هَذِهِ الثَّلَاثَةُ أَشْيَاءَ الَّتِي لَمْ تَبْكِ عَلَيْهِ فَقَالَ: الْبَصْرَةُ، وَ دِمَشْقُ، وَ آلُ الْحَكَمِ بْنِ أَبِي الْعَاصِ.» (7)
«از حسين بن ابى فاخته نقل شده است كه گفت: من و ابو سلمه سراج و يونس بن يعقوب و فضيل بن يسار در حضور حضرت امام جعفر صادق (علیه السّلام) مشرف بوديم، من به آن حضرت گفتم: فدايت شوم هر گاه من در مجالس اين گروه حاضر شوم و شما را در قلب خود ياد كنم چه بگويم؟ فرمود: هر وقت وارد مجالس اين گروه شدى، بگو: پروردگارا، راحتى و خوشنودى به ما عطا كن زيرا تو هر عملى را كه بخواهى انجام مي دهى. گفتم: فدايت شوم هر گاه حضرت امام حسین (علیه السّلام) را يادآور مي شوم چه بگويم؟ فرمود: سه مرتبه بگو: صلى الله عليك يا ابا عبد الله.
سپس حضرت امام صادق (علیه السّلام) متوجه ما شد و فرمود: وقتى حضرت امام حسین (علیه السّلام) شهيد شد، آسمانهاى هفتگانه، موجوداتى كه در ميان آنها و ما بين آنها بودند. افرادى كه در بهشت و جهنم بودند، آنچه كه ديده مى شود و آنچه ديده نمى شود همگی براى حضرت امام حسین (علیه السّلام) گريه كردند فقط سه چيز براى امام حسين گريان نشدند.
گفتم: فدايت شوم آن سه چيز كدامند كه براى امام حسين گريه نكردند؟ فرمود: بصره و دمشق و آل حكم ابن ابى العاص.» (8)
با مضمون حدیث ذکر شده در امالی شیخ طوسی، دو حدیث نیز در کامل الزیارت بدین شکل نقل شده است:
«وَ حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ سَعْدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ عَبْدِ الْجَبَّارِ النَّهَاوَنْدِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ ثُوَيْرٍ عَنْ يُونُسَ وَ أَبِي سَلَمَةَ السَّرَّاجِ وَ الْمُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالُوا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ (ع) يَقُولُ: لَمَّا مَضَى الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ (ع) بَكَى عَلَيْهِ جَمِيعُ مَا خَلَقَ اللَّهُ إِلَّا ثَلَاثَةَ أَشْيَاءَ الْبَصْرَةَ وَ دِمَشْقَ وَ آلَ عُثْمَانَ.» (9)
پدرم عليه الرحمه از سعد بن عبد اللَّه از حسين بن عبيد اللَّه از حسن بن على بن ابى عثمان از عبد الجبّار نهاوندى از ابو سعيد از حسين بن ثوير و يونس و ابى سلمه سرّاج و مفضّل بن عمر جملگى گفتند: از حضرت ابى عبد اللَّه (عليه السّلام) شنيديم كه فرمودند: هنگامى كه حضرت حسين بن علی (عليهما السّلام) شهيد شدند تمام مخلوقات خدا بر آن حضرت گريستند مگر سه چيز: بصره و دمشق و آل عثمان.» (10)
حدیث دیگر ذکر شده در این زمینه چنین است:
«حدثني أبي رحمه الله عن سعد بن عبد الله عن أحمد بن محمد بن عيسى عن القاسم بن يحيى عن الحسن بن راشد عن الحسين بن ثوير قال: كنت أنا و يونس بن ظبيان و المفضل بن عمر و أبو سلمة السراج جلوسا عند أبي عبد الله (ع) فكان المتكلم يونس و كان أكبرنا سنا و ذكر حديثا طويلا يقول ثم قال أبو عبد الله (ع) إن أبا عبد الله (ع) لما مضى بكت عليه السماوات السبع و الأرضون السبع و ما فيهن و ما بينهن و ما ينقلب في الجنة و النار من خلق ربنا و ما يرى و ما لا يرى و بكى على أبي عبد الله إلا ثلاثة أشياء لم تبك عليه قلت جعلت فداك ما هذه الثلاثة أشياء قال لم تبك عليه البصرة و لا دمشق و لا آل عثمان بن عفان و ذكر الحديث.» (11)
«پدرم رحمة الله عليه از سعد بن عبد الله از احمد بن محمد بن عيسى از قاسم بن يحيى از حسن بن راشد از حسين بن ثوير نقل كرده كه وى گفت: من و يونس بن ظبيان و مفضل بن عمر و ابو سلمه سراج محضر حضرت ابى عبد الله (عليه السّلام) نشسته بوديم و يونس كه از همه ما مسنتر بود سخن مى گفت و حديث طولانى ای را ذكر كرد سپس حضرت امام صادق (علیه السّلام) فرمودند: هنگامى كه حضرت ابا عبد الله الحسين (علیه السّلام) شهيد شدند آسمانها و طبقات هفتگانه زمين و آنچه در آنها و بين آنها بود و تمام جنبندگان در بهشت و دوزخ و همه موجودات مرئى و نامرئى بر آن حضرت گريستند مگر سه چيز كه بر آن مظلوم گريه نكردند. عرض كردم: فدايت شوم آن سه چيز كدام بودند؟
حضرت امام صادق (علیه السّلام) فرمودند: بصره و دمشق و آل عثمان بن عفان بودند كه به آن سرور نگريستند.» (12)
در تفسير قمی به نقل از حضرت امیرالمومنین على بن ابى طالب (علیه السّلام) درباره خبر دادن ایشان به دشمنشان که زمین و آسمان برای شهادت حضرت امام حسین (علیه السّلام) گریه می کند، آمده است:
«تفسير القمي أبي عن حنان بن سدير عن عبد الله بن الفضل الهمداني عن أبيه عن جده عن أمير المؤمنين (صلوات الله عليه) قال: مر عليه رجل عدو لله و لرسوله فقال «فما بكت عليهم السماء و الأرض و ما كانوا منظرين» ثم مر عليه الحسين بن علي (ع) فقال لكن هذا لتبكين عليه السماء و الأرض و قال و ما بكت السماء و الأرض إلا على يحيى بن زكريا و الحسين بن علي (صلوات الله عليهما).» (13)
«در تفسير قمی از حضرت امیرالمومنین على بن ابى طالب (علیه السّلام) روايت مي كند كه فرمودند: مردى كه دشمن خدا و رسول بود بر وى گذشت، كرد حضرت اميرالمومنین اين آيه را خواند: «فما بكت عليهم السماء و الأرض و ما كانوا منظرين (سوره مبارکه دخان، آیه 29)» پس از آن مرد حضرت امام حسین (علیه السّلام) از نزد حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) عبور كرد و حضرت امیرالمومنین (علیه السّلام) فرمودند: ولى آسمان و زمين براى اين حسين گريان خواهند شد. سپس فرمود: آسمان و زمين جز براى يحيى بن زكريا و حسين بن على (عليهما السلام) براى كسى گريان نشد.» (14)
در امالی صدوق از جبله مكيه از ميثم تمار (قدس اللَّه روحه) از قول حضرت امير المؤمنين (علیه السّلام) درباره گریستن همه مخلوقات در عزای حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام) چنین آمده است:
«حَدَّثَنَا الشَّيْخُ الْفَقِيهُ أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مُوسَى بْنِ بَابَوَيْهِ الْقُمِّيُّ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ إِدْرِيسَ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ بْنِ أَبِي الْخَطَّابِ عَنْ نَصْرِ بْنِ مُزَاحِمٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَرْطَاةَ بْنِ حَبِيبٍ عَنْ فُضَيْلٍ الرَّسَّانِ عَنْ جَبَلَةَ الْمَكِّيَّةِ قَالَتْ سَمِعْتُ الْمِيثَمَ التَّمَّارَ قُدِّسَ سِرُّهُ يَقُولُ: وَ اللَّهِ لَتَقْتُلَنَّ هَذِهِ الْأُمَّةُ ابْنَ نَبِيِّهَا فِي الْمُحَرَّمِ لِعَشْرٍ مَضَيْنَ مِنْهُ وَ لَيَتَّخِذَنَّ أَعْدَاءُ اللَّهِ ذَلِكَ الْيَوْمَ يَوْمَ بَرَكَةٍ وَ إِنَّ ذَلِكَ لَكَائِنٌ قَدْ سَبَقَ فِي عِلْمِ اللَّهِ تَعَالَى ذِكْرُهُ أَعْلَمُ ذَلِكَ بِعَهْدٍ عَهِدَهُ إِلَيَّ مَوْلَايَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ (ص) وَ لَقَدْ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ يَبْكِي عَلَيْهِ كُلُّ شَيْءٍ حَتَّى الْوُحُوشُ فِي الْفَلَوَاتِ وَ الْحِيتَانُ فِي الْبِحَارِ وَ الطَّيْرُ فِي جَوِّ السَّمَاءِ وَ تَبْكِي عَلَيْهِ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ السَّمَاءُ وَ الْأَرْضُ وَ مُؤْمِنُو الْإِنْسِ وَ الْجِنِّ وَ جَمِيعُ مَلَائِكَةِ السَّمَاوَاتِ وَ رِضْوَانُ وَ مَالِكٌ وَ حَمَلَةُ الْعَرْشِ وَ تُمْطِرُ السَّمَاءُ دَماً وَ رَمَاداً ثُمَّ قَالَ وَجَبَتْ لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى قَتَلَةِ الْحُسَيْنِ ع كَمَا وَجَبَتْ عَلَى الْمُشْرِكِينَ «الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ» وَ كَمَا وَجَبَتْ عَلَى الْيَهُودِ وَ النَّصَارَى وَ الْمَجُوسِ قَالَتْ جَبَلَةُ فَقُلْتُ لَهُ يَا مِيثَمُ وَ كَيْفَ يَتَّخِذُ النَّاسُ ذَلِكَ الْيَوْمَ الَّذِي يُقْتَلُ فِيهِ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ (ع) يَوْمَ بَرَكَةٍ فَبَكَى مِيثَمٌ رِضْوَانُ اللَّهِ عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ سَيَزْعُمُونَ بِحَدِيثٍ يَضَعُونَهُ أَنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي تَابَ اللَّهُ فِيهِ عَلَى آدَمَ (ع) وَ إِنَّمَا تَابَ اللَّهُ عَلَى آدَمَ (ع) فِي ذِي الْحِجَّةِ وَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي قَبِلَ اللَّهُ فِيهِ تَوْبَةَ دَاوُدَ وَ إِنَّمَا قَبِلَ اللَّهُ تَوْبَتَهُ فِي ذِي الْحِجَّةِ وَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي أَخْرَجَ اللَّهُ فِيهِ يُونُسَ مِنْ بَطْنِ الْحُوتِ وَ إِنَّمَا أَخْرَجَهُ اللَّهُ مِنْ بَطْنِ الْحُوتِ فِي ذِي الْقَعْدَةِ وَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي اسْتَوَتْ فِيهِ سَفِينَةُ نُوحٍ عَلَى الْجُودِيِّ وَ إِنَّمَا «اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِ» يَوْمَ الثَّامِنَ عَشَرَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ وَ يَزْعُمُونَ أَنَّهُ الْيَوْمُ الَّذِي فَلَقَ اللَّهُ فِيهِ الْبَحْرَ لِبَنِي إِسْرَائِيلَ وَ إِنَّمَا كَانَ ذَلِكَ فِي شَهْرِ رَبِيعٍ الْأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ مِيثَمٌ يَا جَبَلَةُ اعْلَمِي أَنَّ الْحُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ سَيِّدُ الشُّهَدَاءِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لِأَصْحَابِهِ عَلَى سَائِرِ الشُّهَدَاءِ دَرَجَةٌ يَا جَبَلَةُ إِذَا نَظَرْتِ إِلَى الشَّمْسِ حَمْرَاءَ كَأَنَّهَا دَمٌ عَبِيطٌ فَاعْلَمِي أَنَّ سَيِّدَكِ الْحُسَيْنَ قَدْ قُتِلَ قَالَتْ جَبَلَةُ فَخَرَجْتُ ذَاتَ يَوْمٍ فَرَأَيْتُ الشَّمْسَ عَلَى الْحِيطَانِ كَأَنَّهُ الْمَلَاحِفُ الْمُعَصْفَرَةُ فَصِحْتُ حِينَئِذٍ وَ بَكَيْتُ وَ قُلْتُ قَدْ وَ اللَّهِ قُتِلَ سَيِّدُنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ.» (15)
« از جبله مكيه گويد شنيدم ميثم تمار (قدس اللَّه روحه) گفت: به خدا اين امت پسر پيغمبر خود را در دهم محرم بكشند و دشمنان خدا اين روز را روز بركت قرار دهند، اين كار شدني است و در علم خداى تعالى ذكره گذشته مي دانم آن را از سفارشى كه مولايم حضرت امير المؤمنين (علیه السّلام) به من نموده و به من خبر داده است كه همه چيز بر آن حضرت بگريند تا حیوانات وحشی بيابان و ماهيان دريا و پرندگان هوا و خورشيد و ماه و ستارگان و آسمان و زمين و مؤمنان انس و جن و همه فرشتگان آسمانها و رضوان و مالك و حاملان عرش بر او بگريند و آسمان خاكستر و خون گريد سپس فرمودند: لعنت بر قاتلان حسين (علیه السّلام) واجب است چنانچه بر مشركان واجب است كه با خدا معبودان ديگرى قرار دهند و چنانچه بر يهود و نصارى و مجوس واجب است، جبله گويد گفتم: اى ميثم چطور مردم روزى كه حسين (علیه السّلام) كشته شود روز بركت گيرند؟
ميثم (رضي الله عنه) گريست و گفت: به گمان حديث مجعولى كه آن روز خدا توبه آدم را پذيرفته با آنكه خدا توبه او را در ذيحجه پذيرفته و گمان كنند آن روز خدا يونس را از شكم ماهى برآورده با آنكه خدا يونس را در ذیقعده از شكم ماهى برآورده و گمان كنند آن روزي است كه كشتى نوح در آن روز بر جودى استوار شد با اينكه روز هيجدهم ذيحجه بر جودى استوار شد و گمان كنند روزي است كه خدا دريا را براى بنى اسرائيل شكافته با اينكه در شهر ربيع الاول بوده است. سپس گفت اى جبله بدان كه حسين بن على (علیه السّلام) روز قيامت سيد شهيدان است و يارانش يك درجه بالاتر از شهيدان ديگر دارند چون بينى خورشيد مانند خون تازه سرخ شده بدان كه آقايت حسين (علیه السّلام) كشته شده است. جبله گويد روزى بيرون شدم و ديدم آفتاب بر ديوارها چون پارچه هاى زعفراني است شيون كردم و گريستم و گفتم به خدا آقاى ما حسين (علیه السّلام) كشته شد.» (16)
در کامل الزیارت درباره اینکه در بیت المقدس نیز پس از شهات حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام) هر سنگی را که برمی داشتند خون تازه بود؛ چنین نقل شده است:
«حَدَّثَنَا أَبُو الْحُسَيْنِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ النَّاقِدُ بِإِسْنَادِهِ قَالَ قَالَ عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو مَعْشَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ: لَمَّا قُتِلَ الْحُسَيْنُ (ع) لَمْ يَبْقَ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ حَصَاةٌ إِلَّا وُجِدَ تَحْتَهَا دَمٌ عَبِيطٌ.» (17)
«ابو الحسين احمد بن عبد اللَّه بن علىّ ناقد به اسنادش مىگويد، عمر بن سعد گفت: ابو معشر برايم از زهير نقل كرد كه وى گفت: هنگامى كه حسين بن على (علیه السّلام) شهيد شد در بيت المقدّس ريگى باقى نماند مگر زير آن خون تازه بود.» (18)
در حدیث ذیل نیز به نقل از شخصی که در بیت المقدس بود این خبر ذکر شده است:
«حَدَّثَنِي أَبُو الْحُسَيْنِ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَلِيٍّ النَّاقِد قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ الْبَلْخِيُّ [السُّلَمِيُ] قَالَ لِي أَبُو الْحُسَيْنِ وَ أَخْبَرَنِي عَمِّي عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي نَصْرٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِ الْمَقْدِسِ أَنَّهُ قَالَ: وَ اللَّهِ لَقَدْ عَرَفْنَا أَهْلَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَ نَوَاحِيهَا عَشِيَّةَ قَتْلِ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ (ع) قُلْتُ وَ كَيْفَ ذَاكَ- قَالَ مَا رَفَعْنَا حَجَراً وَ لَا مَدَراً وَ لَا صَخْراً إِلَّا وَ رَأَيْنَا تَحْتَهَا دَماً عَبِيطاً يَغْلِي وَ احْمَرَّتِ الْحِيطَانُ كَالْعَلَقِ وَ مُطِرَ ثَلَاثَةَ أَيَّامِ دَماً عَبِيطاً وَ سَمِعْنَا مُنَادِياً يُنَادِي فِي جَوْفِ اللَّيْلِ يَقُولُ-
أَ تَرْجُو أُمَّةٌ قَتَلَتْ حُسَيْناً شَفَاعَةَ جَدِّهِ يَوْمَ الْحِسَابِ
مَعَاذَ اللَّهِ لَا نِلْتُمْ يَقِيناً شَفَاعَةَ أَحْمَدَ وَ أَبِي تُرَابٍ
قَتَلْتُمْ خَيْرَ مَنْ رَكِبَ الْمَطَايَا وَ خَيْرَ الشِّيبِ طُرّاً وَ الشَّبَابِ
وَ انْكَسَفَتِ الشَّمْسُ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ثُمَّ تَجَلَّتْ عَنْهَا وَ انْشَبَكَتِ النُّجُومُ فَلَمَّا كَانَ مِنْ غَدٍ أُرْجِفْنَا بِقَتْلِهِ فَلَمْ يَأْتِ عَلَيْنَا كَثِيرُ شَيْءٍ حَتَّى نُعِيَ إِلَيْنَا الْحُسَيْنُ (ع).» (19)
«ابو الحسين احمد بن عبد اللَّه بن على ناقد مىگويد: عبد الرّحمن بلخى برايم نقل نمود و ابو الحسين برايم گفت و عمويم از پدرش برايم خبر داد، از ابى نضره و او از شخصى از اهل بيت المقدس كه وى گفت: به خدا قسم ما اهل بيت المقدس و حوالى آن به عصرى كه حضرت حسين بن على (عليهما السّلام) در آن شهيد شدند، آگاه و مطّلع هستيم. به او گفتم: چطور؟ گفت: هيچ ريگ و كلوخ و سنگى را بر نداشتيم مگر زير آن خون تازه اى ديديم كه مى جوشيد، ديوارها قرمز گشت همچون خون بسيار سرخ، باران تا سه روز به صورت خون تازه مى باريد و در دل شب منادى نداء مى كرد:
آيا امّتى كه حسين (عليه السّلام) را كشتند اميد دارند در روز حساب جدّش ايشان را شفاعت كند؟
پناه بر خدا، به طور قطع و يقين به شفاعت احمد (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) و حضرت ابو تراب (عليه السّلام) نخواهيد رسيد.
كشتيد بهترين كسى را كه بر اسبان مى نشست و بهترين تمام سالمندان و جوانان بود.
تا سه روز خورشيد در نظر ما به حالت كسوف ديده مى شد و پس از سه روز باز مشاهده گرديد در شب ستارگان از كثرت و تراكم به طور خاصى ديده شدند پس فرداى آن روز از قتل و شهادت آن حضرت پىگيرى نمودیم چيزى عائد ما نشد تا خبر شهادت و قتل آن حضرت (عليه السّلام) به ما رسيد.» (20)
در حدیثی مفصل حضرت امام صادق (علیه السّلام) درباره گریستن تمام مخلوقات بر حضرت سیدالشهداء (علیه السّلام) پس از شهادت ایشان چنین آمده است:
«و حدثني محمد بن عبد الله بن جعفر الحميري عن أبيه عن علي بن محمد بن سالم عن محمد بن خالد عن عبد الله بن حماد البصري عن عبد الله بن عبد الرحمن الأصم عن أبي يعقوب عن أبان بن عثمان عن زرارة قال قال أبو عبد الله (ع): يا زرارة إن السماء بكت على الحسين أربعين صباحا بالدم و إن الأرض بكت أربعين صباحا بالسواد و إن الشمس بكت أربعين صباحا بالكسوف و الحمرة و إن الجبال تقطعت و انتثرت و إن البحار تفجرت و إن الملائكة بكت أربعين صباحا على الحسين (ع) و ما اختضبت منا امرأة و لا ادهنت و لا اكتحلت و لا رجلت حتى أتانا رأس عبيد الله بن زياد و ما زلنا في عبرة بعده و كان جدي إذا ذكره بكى حتى تملأ عيناه لحيته و حتى يبكي لبكائه رحمة له من رآه و إن الملائكة الذين عند قبره ليبكون فيبكي لبكائهم كل من في الهواء و السماء من الملائكة و لقد خرجت نفسه (ع) فزفرت جهنم زفرة كادت الأرض تنشق لزفرتها و لقد خرجت نفس عبيد الله بن زياد و يزيد بن معاوية فشهقت جهنم شهقة لو لا أن الله حبسها بخزانها لأحرقت من على ظهر الأرض من فورها و لو يؤذن لها ما بقي شيء إلا ابتلعته و لكنها مأمورة مصفودة و لقد عتت على الخزان غير مرة حتى أتاها جبرئيل فضربها بجناحه فسكنت و إنها لتبكيه و تندبه و إنها لتتلظى على قاتله و لو لا من على الأرض من حجج الله لنقضت الأرض و أكفأت بما عليها و ما تكثر الزلازل إلا عند اقتراب الساعة و ما من عين أحب إلى الله و لا عبرة من عين بكت و دمعت عليه و ما من باك يبكيه إلا و قد وصل فاطمة (ع) و أسعدها عليه و وصل رسول الله و أدى حقنا و ما من عبد يحشر إلا و عيناه باكية إلا الباكين على جدي الحسين (ع) فإنه يحشر و عينه قريرة و البشارة تلقاه و السرور بين على وجهه و الخلق في الفزع و هم آمنون و الخلق يعرضون و هم حداث الحسين (ع) تحت العرش و في ظل العرش لا يخافون سوء يوم الحساب يقال لهم ادخلوا الجنة فيأبون و يختارون مجلسه و حديثه و إن الحور لترسل إليهم أنا قد اشتقناكم مع الولدان المخلدين فما يرفعون روؤسهم إليهم لما يرون في مجلسهم من السرور و الكرامة و إن أعداءهم من بين مسحوب بناصيته إلى النار و من قائل «فما لنا من شافعين و لا صديق حميم» و إنهم ليرون منزلهم و ما يقدرون أن يدنوا إليهم و لا يصلون إليهم و إن الملائكة لتأتيهم بالرسالة من أزواجهم و من خدامهم على ما أعطوا من الكرامة فيقولون نأتيكم إن شاء الله فيرجعون إلى أزواجهم بمقالاتهم فيزدادون إليهم شوقا إذا هم خبروهم بما هم فيه من الكرامة و قربهم من الحسين (ع) فيقولون الحمد لله الذي كفانا الفزع الأكبر و أهوال القيامة و نجانا مما كنا نخاف و يؤتون بالمراكب و الرحال على النجائب فيستوون عليها و هم في الثناء على الله و الحمد لله و الصلاة على محمد و آله حتى ينتهوا إلى منازلهم.» (21)
«محمد بن عبد الله بن جعفر حميرى از پدرش از على بن محمد بن سالم از محمد بن خالد از عبد الله بن حماد بصرى از عبد الله بن عبد الرحمن الاصم از أبى يعقوب از أبان بن عثمان از زراره نقل نموده كه وى گفت: حضرت ابو عبد الله (علیه السّلام) فرمودند: اى زراره آسمان تا چهل روز بر حسين بن على (علیه السّلام) خون باريد و زمين تا چهل روز تار و تاريك بود و خورشيد تا چهل روز گرفته و نورش سرخ بود و كوهها تكه تكه شده و پراكنده گشتند و درياها روان گرديده و فرشتگان تا چهل روز بر آن حضرت گريستند و هيچ زنى از ما اهل بيت خضاب نكرد و روغن به خود نماليد و سرمه نكشيد و شانه بر گیسو نزد تا وقتى كه سر عبيد الله بن زياد را به نزد ما فرستادند و پيوسته بعد از شهادت آن حضرت چشمان، اشك آلود بود و هر گاه جدم ياد آن حضرت مى نمود محاسنش از اشك خيس مىگشت به طورى كه هر كس آن حضرت را مى ديد به حالش ترحم نموده و از گريه اش به گريه مى افتاد و فرشتگانى كه نزد قبر آن حضرت هستند جملگى مىگريند و از گريه ايشان تمام فرشتگان در آسمان و زمين گريه مى كنند، هنگامى كه روح مطهر آن حضرت از كالبد شريفش خارج شد، دوزخ فرياد و بانگى زد كه نزديك بود از صداى آن زمين منشق شود و زمانى كه روح خبيث عبيد الله بن زياد و يزيد بن معاويه از بدن كثيفشان خارج گرديد جهنم فریادی كشيد كه اگر حق تعالى به وسيله فرشتگان حافظ دوزخ آن را كنترل و حبس نمى نمود تمام موجودات روى زمين از هيبت آن مى سوختند و اگر آتش جهنم از حق تعالى اذن مى داشت هيچ جنبندهاى را روى زمين باقى نمى گذارد بلكه تمام را مى بلعيد، منتهى مأمور و اسير فرمان او است و بدون أمر حق جلت عظمته حركتى از آن صادر نمى شود و مع ذلك چند مرتبه بر نگهبانان طغيان كرده تا بالأخره جبرئيل در آنجا حاضر شد و بالش را بر آن زد تا ساكت گرديد. ولى در عين حال از آن تاريخ به بعد بر حضرتش گريه و ندبه كرده و پيوسته بر قاتلين او زبانه مى كشد و اگر حجتهاى خدا روى زمين نبودند آن را واژگون می كرد و لرزشهاى زمين و زلزله ها زياد نمى شود مگر در وقت قيامت و هيچ چشم و اشكى نزد خدا محبوبتر از چشم و اشکی نيست كه بر آن حضرت بگريد و جارى گردد و هيچ گريهكننده اى نيست كه بر آن جناب بگريد مگر آنكه گريه اش به حضرت فاطمه (عليها السّلام) رسد و آن بانو را يارى كند و نيز گريه اش به حضرت رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم) رسد و بدين وسيله حق ما را ادا كند.
و هيچ بنده اى نيست كه روز قيامت محشور شود مگر آنكه چشمانش گريان است غير از گريهكنندگان بر جدم حضرت حسين بن على (علیه السّلام) چه آنكه ايشان در حالى كه چشمانى روشن و باز دارند؛ محشور مىگردند و آثار سرور و شادى در صورتشان نمايان مى باشد، مردم در فزع و ناراحتى باشند ولى ايشان از هر غم و محنتى در امان هستند، مردم متفرق و پراكنده و مضطرب باشند ولى ايشان در زير سايه عرش با حضرت امام حسین (علیه السّلام) گفتگو مي كنند و از ناملايمات و ناراحتيهاى روز حساب هيچ خوف و هراسى ندارند.
به ايشان گفته مى شود: داخل بهشت شويد ولى آنها از ورود به بهشت امتناع نمایند و مجلس ذكر حضرت امام حسین (علیه السّلام) را اختيار مى كنند، فرشتگان و حور العين به آنها پيغام مى دهند كه ما با ولدان مخلد مشتاق شما هستيم ولى ايشان از فرط سرور و نشاطى كه در مجلسشان دارند سرشان را بالا نكرده و به آنها نمى نگرند.
دشمنان ايشان در آخرت دو گروه هستند:
اول كسانى كه موى جلو سر ايشان را فرشتگان عذاب گرفته و آنها را روى زمين كشان كشان به طرف جهنم مىبرند. دوم آنان كه از روى حسرت مىگويند: «فما لنا من شافعين و لا صديق حميم:
نه شفيعى داريم و نه دوستى كه از ما حمايت كند.»
دشمنان ايشان مقام و منزل آنها را می بینند ولى نمى توانند نزديك ايشان شوند.
فرشتگان از طرف همسرهاى ايشان در بهشت و نگهبانان بر ايشان پيغام آورده كه چه كرامت و عطايائى به آنها اعطاء شده است.
ايشان در جواب مى گويند: ان شاء الله نزد شما خواهيم آمد و پس از اين گفتار به نزد آنها بازگشته و وقتى همسرانشان به آنها خبر مى دهند كه در نزد حضرت امام حسین (علیه السّلام) مى باشند شوقشان زياد می شود و از شعف دل مى گويند: « حمد مىكنيم حق تعالى را كه ما را از فزع اكبر و وحشتهاى قيامت در امان داشت و از آنچه هراس داشتيم نجات داد.
خداوند متعال به ايشان مركبها و اسبهاى نيكوئى كه بر پشت آنها زين نهاده شده اعطاء فرماید و ايشان بر آنها سوار شده و در حالى كه خداى منان را ستوده و حمد و ثناء گفته و صلوات بر محمد و آل محمد مى فرستند حركت می نمایند تا به منازل و جايگاه خويش مى رسند.» (22) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 260 - 258
پی نوشتها
(1) كامل الزيارات، صفحه 79
(2) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 251 – 252
(3) كامل الزيارات، صفحه 80 - 79
(4) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 253
(5) كامل الزيارات، صفحه 80
(6) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 253
(7) الأمالي طوسي، صفحه54 - بحار الأنوار، جلد45، صفحه 202
(8) زندگانى حضرت امام حسين عليه السلام ( ترجمه جلد 45 بحار الأنوار)، صفحه 243
(9) كامل الزيارات، صفحه 77
(10) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 254
(11) كامل الزيارات، صفحه80
(12) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 255
(13) بحار الأنوار، جلد45، صفحه 201
(14) زندگانى حضرت امام حسين عليه السلام ( ترجمه جلد 45 بحار الأنوار)، صفحه 24
(15) الأمالی صدوق، صفحه 128 – 127 - بحار الأنوار، جلد45، صفحه 203- 202
(16) ترجمه الأمالي صدوق، صفحه 128
(17) كامل الزيارات، صفحه 77
(18) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 242
(19) كامل الزيارات، صفحه 77 – 76
(20) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 242 - 241
(21) كامل الزيارات، صفحه 82 – 80
(22) ترجمه كامل الزيارات، صفحه 260 - 258
منابع
-قرآن کریم
-الأمالي، محمد بن الحسن طوسى، محقق / مصحح: مؤسسة البعثة، قم، دار الثقافة، 1414ق.
-الأمالي، محمد بن على ابن بابويه، تصحیح استاد ولى و حسین غفاری، جلد1، تهران، كتابچى، چاپ ششم، 1376ش.
-ترجمه الأمالي، محمد بن على ابن بابويه، ترجمه محمد باقر كمرهاى، تهران، كتابچى،1376ش.
-زندگانى حضرت امام حسين عليه السلام (ترجمه جلد 45 بحار الأنوار)، محمد باقر بن محمد تقى مجلسى، مترجم: محمد جواد نجفى، تهران، اسلاميه،1364
-كامل الزيارات، جعفر بن محمد ابن قولويه، محقق و مصحح: عبد الحسين امينى، نجف اشرف، دار المرتضوية، 1356 ش. نرم افزار نورالحدیث 3
-كامل الزيارات، جعفر بن محمد ابن قولويه،ترجمه محمد جواد ذهنى تهرانى، تهران، پيام حق، 1377 ش.
اترك تعليق