در طول تاریخ عظمت عاشورا همواره بر گروهی گران آمده است و سعی در خدشه دار نمودن آن کرده اند که البته علمای اسلام نیز به این شبهات پاسخ داده اند که از آن جمله می توان به کتاب کربلا فوق شبهات از سید جعفر مرتضی عاملی و ناگفته هایی از حقایق عاشورا به قلم آیت الله سید علی حسینی میلانی اشاره نمود.
درباره شبهه ای که در خصوص رسیدن خاندان عترت (صلوات الله علیهم) به کربلا در اربعین سال شصت و یکم هجری قمری مطرح نموده اند؛ چند مطلب قابل استدلال است.
برخی مدعی شده اند که خاندان عترت (علیهم السّلام) اربعین سال شصت و یکم هجری قمری که سال شهادت حضرت امام حسین (علیه السّلام) بوده است به کربلا نرسیده اند و اربعین سال دوم یعنی شصت و دوم هجری قمری به کربلا رسیده اند که سخنی بیهوده است زیرا هیچ گزارشی نداریم برای هیچ شخصی تا آن زمان در سالگرد دوم اربعین دوم بگیرند.
علامه سید محمد علی قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء (علیه السّلام) برخلاف نظر محدث نوری دلایل متقنی ارائه نموده است که اهل بیت عصمت (علیهم السّلام) از شام بلا در اربعین سال شصت و یکم هجری قمری به کربلا رسیده اند.
علامه سید محمد علی قاضی طباطبایی در این کتاب شواهد تاریخی ای ارائه کرده است که منقول از کتب تاریخی که افراد یا لشکرها یا گروههای مختلف مسیر شام تا کوفه در مدت حدود یک هفته طی نموده اند که در این مجال به ذکر برخی از آنها می پردازیم:
رسیدن خبر مرگ معاویه (لعنه الله علیه) پس از یک هفته به کوفه
معاویه (لعنه الله علیه) در شام به درک واصل می شود و یزید (لعنه الله علیه) بر تخت خلافت تکیه می زند و دستور گرفتن بیعت به سرشناسان مسلمین و بخصوص حضرت امام حسین (علیه السّلام) به عنوان وارث نبوت می دهد. بر اساس شواهد تاریخی خبر مرگ معاویه (لعنه الله علیه) و دستور گرفتن بیعت ظرف مدت یک هفته به کوفه می رسد:
«از یعقوب بن شعیب از اولاد خود میثم تمار و از ثقات اصحاب امام صادق (علیه السلام) و او نقل کرده از صالح بن میثم و او نقل کرده از ابوخالد تمار که روز جمعه با میثم تمار در شط فرات کوفه مشغول گردش و در کشتی بودیم که ناگاه باد سختی وزید از کشتی خارج شد و به باد نگاهی کرد و فرمود این باد عاصف است کشتی را محکم ببندید که خطري به آن نرسد، الساعۀ معاویه در شام مرد. روز جمعه آینده قاصد از شام وارد کوفه شد و با وي ملاقات کردم و خبر از شام گرفتم گفت: معاویه از دنیا رفت و مردم به پسرش یزید بیعت کردند. گفتم: کدام روز معاویه مرد. گفت: روز جمعه گذشته. این واقعه در کتب رجال مثل رجال شیخ ابوعمروکشی (رحمه الله) با سند نقل شده و در تنقیح المقال و غیره نیز از آن نقل کرده اند و علامه شیخ محمد حسین مظفر نجفی (ره) صاحب کتاب علم امام (علیه السلام) در کتاب خود که در حالات میثم تمار (ره) تألیف کرده این مطلب را نقل فرموده است. رجوع شود به تنقیح المقال جلد سوم صفحه 262 چاپ نجف و کتاب میثم تمار مرحوم شیخ مظفر صفحه بیست و هشت چاپ نجف.
از این قضیه کاملا روشن است که در ظرف یک هفته از شام به عراق و کوفه می آمدند و قاصد در مدت یک هفته به کوفه رسیده و خبر دادن میثم تمار (قدس الله روحه) صحیح و درست درآمده است.» (1)
رسیدن خبر مرگ معاویه (لعنه الله علیه) به مدینه
از گزارشات تاریخی مشخص می شود که دو شب پس از رسیدن خبر مرگ معاویه (لعنه الله علیه) و دستور یزید مبنی بر گرفتن بیعت از حضرت امام حسین (علیه السّلام) به حاکم مدینه، در شب بیست و هشتم رجب حضرت سیدالشهدا (علیه السّلام) از مدینه به سمت مکه حرکت می کنند و محتملا حدود بیست و پنجم یا بیست و ششم رجب خبر مرگ معاویه و دستور بیعت به حاکم مدینه رسیده است که با توجه به اینکه زمان مرگ معاویه پانزدهم رجب بوده است و در برخی گزارشات تاریخی هشت روز مانده به آخر رجب، حداکثر ده روز زمان برده است تا این خبر به مدینه برسد.
در این باره به گزارش وقعه الطف و اعلام الوری در این باره اشاره می شود:
«فخرج الحسين [عليه السّلام] من تحت ليلته هذه [الثانية] و هي ليلة الأحد ليومين بقيا من رجب سنة ستّين [من الهجرة] ببنيه و إخوته و بني أخيه و جلّ أهل بيته، إلا محمد بن الحنفيّة و هو يتلو هذه الآية: :« فَخَرَجَ مِنْها خائِفاً یَتَرَقَّبُ قالَ رَبِّ نَجِّنِی مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِین (سوره مبارکه قصص، آیه 21)» فلمّا دخل مكّة تلا هذه الآية: «وَ لَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقاءَ مَدْیَنَ قالَ عَسی رَبِّی أَنْ یَهْدِیَنِی سَواءَ السَّبِیلِ.(سوره مبارکه قصص، آیه 22)» (2)
« حضرت امام حسين (عليه السّلام) با استفاده از تاريكى شب [دوم بعد از درخواست برای بیعت] يعنى شب يكشنبه دو روز مانده به آخر رجب سال شصت هجری قمری با فرزندان و برادران و برادرزادگان و اكثر أهل بيتش غير از محمد بن حنفيه از مدينه خارج شد، در حين خروج اين آيه را تلاوت كرد: «ترسان و نگران از شهر بيرون شد. گفت: اى پروردگار من، مرا از ستمكاران رهايى بخش. (سوره مبارکه قصص، آیه 21)» سپس زمانى كه حضرت امام حسين (عليه السّلام) وارد مكه شد اين آيه را [ آيه اى را كه حضرت موسى (عليه السّلام) هنگام رفتن به مدين تلاوت كرد.] تلاوت نمود: «چون به جانب مدين روان شد، گفت: شايد پروردگار من مرا به راه راست رهبرى كند. (سوره مبارکه قصص، آیه 22)» (3)
در این باب در کتاب تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء (علیه السّلام) آمده است:
«در میان مؤرخین مشهور و بلکه می توان گفت مسلم است که معاویۀ بن صخر بن حرب اموي که خود را اول شاهان بنی امیه به جامعه مسلمین معرفی کرد، در پانزدهم ماه رجب سال شصت هجری مرد و یزید به والی مدینه منوره اطلاع داد و به وي دستور داد که از حضرت سیدالشهداء (علیه السلام) بیعت بگیرد حاکم مدینه امام (علیه السلام) را دعوت کرد و مردن معاویه را به آن حضرت اطلاع داد و بیعت کردن به یزید را به امام (علیه السلام) پیشنهاد نمود و امام (علیه السلام) امتناع ورزید. امام (علیه السلام) در بیست و هشتم رجب شصت هجری از مدینه (خائفا یترقب) خارج شده و عازم مکه معظمه گردید میان مرگ معاویه و خارج شدن امام (علیه السلام) از مدینه سیزده روز فاصله است تمامی مدت رسیدن خبر مرگ معاویه به مدینه از شام و سوال و جواب والی مدینه... با یزید و پیشنهاد والی بیعت را به امام (علیه السلام) در آن مدت کوتاه شده و این جریانها اتفاق افتاده و خبر شام به مدینه رسیده در صورتی که حجاز دورتر از عراق نسبت به شام است.» (4)
رسیدن دستور یزید (لعنه الله علیه) مبنی بر آزادی مختار طی یازده روز از شام به کوفه
طبق شواهد تاریخی دستور یزید (لعنه الله علیه) جهت آزادی مختار طی یازده روز از شام به کوفه رسید. در این باره در قرة العین فی اخذ ثارالحسین (علیه السلام) به نقل از کتاب تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء آمده است:
«در کتاب قرة العین فی اخذ ثارالحسین (علیه السلام) تألیف عالم علامه عبدالله بن محمد که به تصریح بعضی از کتب معتبره است قضیه رفتن عمیره را به شام نزد یزید پلید و نامه عبدالله بن عمر را که شوهر خواهر مختار ثقفی است به یزید رسانیده نقل کرده است وقتی که عمیره نامه خلاصی مختار را در شام از یزید گرفت در ظرف یازده روز خودش را به کوفه رسانید و نامه را به ابن زیاد داده و مختار را از حبس وي رهانید و گوید: و خرجت من دمشق و لم ازل سائرا حتی وصلت الکوفۀ بعد احد عشر یوما.» (5)
طی نمودن مسیر شام تا کوفه توسط مروان عامر بن ربیعه با صد هزار لشکر در ده روز
در گزارشهای تاریخی از شواهد دیگری می توان نشان گرفت که لشکری با تعداد صد هزار نفر و با ادوات سنگین جنگی که برای جنگ با مختار به از شام حرکت کردند طی ده روز به کوفه رسیدند:
«باز در همان کتاب قرة العین نقل شده است که مروان عامر بن ربیعه با یک صد هزار لشکر از شام براي جنگ با مختار حرکت کرد و عامر و تمامی لشکر با جدیت تمام حرکت کرده و در مدت ده روز به کوفه رسیدند و گوید: فسارهوا و من معه و جعل یجد فی المسیر حتی وصل الی الکوفۀ فی مدة عشرة ایام (6)
عدم احتمال توقف به مدت طولانی اهل بیت (علیهم السلام) در شام
با توجه به روشنگری که خاندان وحی (علیهم السّلام) در شام نمودند و رفتارهای وحشیانه یزید ملعون با سر مطهر سید الشهداء (علیهم السّلام) و خاندان وحی (علیهم السّلام) و قرآن خواندن سر مطهر حضرت اباعبدالله (علیه السّلام) و خطبه حضرت زینب و حضرت امام سجاد (علیهما السلام) و شهادت حضرت رقیه (سلام الله علیها) و مشخص شدن چهره پلید یزید، وضع عمومی شهر دمشق دگرگون شد و به پیشنهاد مشاوران یزید (لعنه الله علیه) خاندان عصمت (علیهم السّلام) را بیشتر در شام نگه نداشتند و آنان را روانه مدینه نمودند.
در این باره علامه سید محمد علی قاضی طباطبایی در کتاب تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء می نویسد: «محدث نوري (ره) از تاریخ طبري نقل کرده است که بیشتر از ده روز در دمشق توقف نکرده اند. پس احتمال یک ماه ماندن ایشان در شام بی اصل است و در کتاب معتبري دیده نشده است و احتمالهاي بیجا که بعضی از صاحبان کتب ضعیف در خیال خودشان بافته که شش ماه یا یک سال در شام مانده باشند، ابدا مدرك تاریخی ندارد.» (7)
«نقل سبط ابن الجوزي و دیگران که اسراء خاندان نبوت را از کوفه در پانزدهم محرم شصت و یکم هجری به سوي شام حرکت داده اند صحیح است و اول صفر وارد شام کرده اند و قریب هشت روز در شام توقف نمودند و در ظرف پانزده روز تا آخر ماه محرم آنها را با سرعت سیر برید برده اند و پس از هشت یا هفت روز حرکت از شام شده و قریب دوازده روز در راه میان عراق و شام بوده اند و در راه از دلیل که در اختیار اسراء خاندان رسالت بود؛ خواهش کرده اند که یکسره به عراق برود تا آنها قبور شهدای دشت کربلاء را زیارت نمایند و قبر اطهر و انور سید مظلومان اباعبدالله حسین (علیه السلام) را زیارت نمایند.»(8)
با توجه به غارت نمودن همه لوازم و داراییهای خاندان وحی (علیهم السلام) در عصر عاشورا پس از آتش زدن خیمه ها، احتمال اینکه خاندان عصمت با چارپایان خود به شام رفته باشند، بسیار کم است. احتمال می رود که هم رفتن به شام و هم برگشت از شام سفر اهل بیت (علیهم السّلام) با اسبان و شتران تیز رو که به عنوان برید استفاده می شد؛ صورت پذیرفته باشد.
«در دوره بنی امیه و معاویه و یزید موضوع برید بسیار مرتب و تکمیل شده و منظم بود و اشخاصی را که می خواستند زودتر نزد ملوك بنی امیه و امرای آنان برسانند با مراکب برید نزد ایشان می بردند و هیچ بعید نیست و بلکه هر کسی که بررسی عمیق در این موضوع داشته باشد اطمینان کامل حاصل می کند که خاندان رسالت را با همان مراکب برید برده اند که در آنها نه محملی وجود داشت و نه سایبانی بلکه مخدرات و بانوان حرم رسالت را بر اقتاب شترها سوار کرده بودند که جهاز چوبی است که بر شترها می گذارند و لذا عبارت مقاتل و تواریخ معتبره اقتاب است جمع قتب می باشد و بانوان حرم رسالت از آن ترتیب و شکل با آن نحو اسارت نهایت شکایت را داشته اند و هیچ بعید نیست که با آن سرعت سیر برید و ترس از مردم از جمله نصر خزاعی و هنگامی که از بیراهه ها و غالبا از کنار شهرها عبور می کردند، اطفال خاندان رسالت از شترها و از بالاي اقتاب در طی راهها افتاده اند و پس از طی مسیری متوجه شده اند که یکی از اطفال در راه افتاده و مانده است. در اثر همین مشقات طاقت فرسا است که یکی از بانوان خاندان رسالت سقط جنین کرده است. با آن نحو که آنها را در زیر آفتاب سوزان صحراها و بیابانها در موقع فصل پائیز و خشکی هوا می بردند در ظرف چند روز سر و صورت آنها پوست انداخته و تغییر پیدا کرده و احتیاج به مدت متمادي مثلا به یک و دو ماه ندارد که بعضی تصور کرده اند.» (9)
پی نوشتها
(1) تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 36 – 35
(2) وقعة الطف، صفحه 86 – 85 - إعلام الورى بأعلام الهدى ، صفحه 223
(3) زندگانى چهارده معصوم عليهم السلام (ترجمه إعلام الورى) ، صفحه 317
(4) تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 37 – 36
(5)تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 38 – 37
(6) تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 38 به نقل از آن رجوع شود به کتاب قرة العین، صفحه 74، چاپ تهران، 1318 ق. و صفحه 107 چاپ نجف.
(7)تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 45 - 44
(8)تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 275 - 274
(9) تحقیق درباره اول اربعین حضرت سید الشهداء، صفحه 151 – 150
منابع
- إعلام الورى بأعلام الهدى، فضل بن حسن طبرسى، 2 جلد، قم، آل البيت، چاپ اول، 1417 ق.
- تحقيق درباره اول اربعين حضرت سيدالشهداء (ع)، محمد علي قاضي طباطبائي، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ سوم، 1390
- زندگانى چهارده معصوم عليهم السلام (ترجمه إعلام الورى)، فضل بن حسن طبرسى، تهران، اسلاميه، چاپ اول، 1390 ق.
- وقعة الطفّ، لوط بن يحيى ابو مخنف كوفى، 1جلد، جامعه مدرسين - ايران ؛ قم، چاپ: سوم، 1417 ق.
اترك تعليق