در احادیث رسیده از پیامبر اکرم و ائمه معصومین (صلوات الله علیهم) از ثواب بسیار برای انتظار ظهور قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) سخن گفته شده است و این امر بر اهمیت موضوع و اعتقاد به امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و پا بر جای ماندن در اعتقاد به امامت ایشان در زمان غیبت دلالت می کند.
اگرچه در برخی از احادیث وارده ذکر شده است که غیبت صاحب امر طولانی خواهد شد به طوری که بسیاری درباره ایشان به شک می افتند و اهمیت اعتقاد راسخ به وجود ایشان و امامت ایشان و اینکه حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) حجت خدا و خلیفه خدا بر مردم هستند و با وجود غیبت ایشان ولی از اوضاع همگان با خبر است و الطاف ایشان شامل حال مردم می شود؛ مشخص می گردد.
در این مجال به ذکر احادیثی که از ائمه معصومین (علیهم السّلام) درباره ثواب انتظار فرج حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) روایت شده است؛ می پردازیم:
حضرت امام صادق (علیه السّلام) به نقل از حضرت امير المؤمنين (علیه السّلام) ثواب کسی که منتظر امر فرج است به مانند کشته شده در جهاد در راه خدا است:
«حدثنا محمد بن الحسن بن أحمد بن الوليد رضي الله عنه قال حدثنا محمد بن الحسن الصفار عن أحمد بن محمد بن عيسى عن القاسم بن يحيى عن جده الحسن بن راشد عن أبي بصير و محمد بن مسلم عن أبي عبد الله عن آبائه عن أمير المؤمنين (ع) قال: المنتظر لأمرنا كالمتشحط بدمه في سبيل الله.» (1)
«حضرت امام صادق (علیه السّلام) از قول پدران بزرگوارشان از حضرت امير المؤمنين (علیهم السّلام) روايت كرده اند كه فرمودند: منتظر امر ما همانند كسى است كه با جهاد در راه خدا به خون خود بغلطد.»
طبق احادیث رسیده منتظر فرج قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) همچون شخصی است که در خیمه حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) باشد:
«حدثنا علي بن أحمد عن عبيد الله بن موسى عن أحمد بن الحسين عن علي بن عقبة عن موسى بن أكيل النميري عن العلاء بن سيابة عن أبي عبد الله جعفر بن محمد (ع) أنه قال: من مات منكم على هذا الأمر منتظرا كان كمن هو في الفسطاط الذي للقائم (عج).» (2)
«علاء به سيابه از حضرت امام صادق (علیه السّلام) روايت كرده است که آن حضرت (علیه السّلام) فرمودند: هر كس از شما كه به حال انتظار بر اين امر از دنيا رود، همانند كسى است كه در سراپرده خاص امام قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) باشد.» (3)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) برترین عمل امت خویش را انتظار فرج قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) ذکر نموده اند:
«و بهذا الإسناد عن محمد بن مسعود عن جعفر بن معروف قال أخبرني محمد بن الحسين عن جعفر بن بشير عن موسى بن بكر الواسطي عن أبي الحسن عن آبائه (ع) أن رسول الله (ص) قال: أفضل أعمال أمتي انتظار الفرج من الله عز و جل.»(4)
«رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: برترین عمل امت من انتظار فرج از طرف خداى عز و جل است.»
حدیثی از حضرت امام محمد باقر (علیه السّلام) درباره ثوابی که خداوند متعال به منتظر ظهور حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) عنایت می نماید:
«و بهذا الإسناد عن ثعلبة عن عمر بن أبان عن عبد الحميد الواسطي عن أبي جعفر محمد بن علي الباقر (ع) قال: قلت له أصلحك الله لقد تركنا أسواقنا انتظارا لهذا الأمر فقال (ع) يا عبد الحميد أ ترى من حبس نفسه على الله عزّ و جلّ لا يجعل الله له مخرجا بلى و الله ليجعلن الله له مخرجا رحم الله عبدا حبس نفسه علينا رحم الله عبدا أحيا أمرنا قال قلت فإن مت قبل أن أدرك القائم قال القائل منكم أن لو أدركت قائم آل محمد نصرته كان كالمقارع بين يديه بسيفه لا بل كالشهيد معه.» (5)
«عبد الحميد واسطى گويدٍ، به امام پنجم ابى جعفر محمد بن على الباقر (علیه السّلام) عرض كردم: اصلحك الله، به تحقيق ما از بازار خود هم به انتظار اين امر دست كشيديم. فرمودند: اى عبدالحميد، آيا معتقدى كسى كه خود را براى خداى عز و جل زندانى كرد، خدا گشايشى به او نمي دهد؟ آرى، هر آينه خدا به او گشايش خواهد داد، خدا رحمت كند، بنده اى كه خود را وقف بر ما كرده است، خدا رحمت كند، بنده اى را كه امر ما را زنده كند. گويد، عرض كردم: اگر پيش از آنكه قائم را درك كنم؛ بميرم، فرمودند: هر كس از شما بگويد اگر من قائم آل محمد را درك كنم او را يارى مي كنم ثواب كسى را دارد كه با او شمشير زند بلكه كسى كه در همراهى با او شهيد شود.» (6)
حضرت امام علی بن موسی الرضا (علیه السّلام) نیز امر به انتظار فرج نموده اند:
«و بهذا الإسناد عن محمد بن مسعود قال حدثني أبو صالح خلف بن حماد الكشي قال حدثنا سهل بن زياد قال حدثني محمد بن الحسين عن أحمد بن محمد بن أبي نصر قال قال الرضا (ع): ما أحسن الصبر و انتظار الفرج أ ما سمعت قول الله عز و جل «و ارتقبوا إني معكم رقيب فانتظروا إني معكم من المنتظرين» فعليكم بالصبر فإنه إنما يجيء الفرج على اليأس فقد كان الذين من قبلكم أصبر منكم.» (7)
«احمد بن محمد بن ابى نصر گويد، حضرت امام رضا (علیه السّلام) فرمودند: چقدر صبر و انتظار فرج خوب است. آيا نشنيده اى سخن خداى عز و جل را « منتظر بمانيد، من نيز با شما منتظر مى مانم. (سوره مبارکه هود، آیه 93)» بر شما باد كه صبر كنيد زيرا فرج در نوميدى مى آيد و هر آينه كسانى كه پيش از شما بودند، از شما صبورتر بودند.»
در حدیثی از حضرت امام محمد باقر (علیه السّلام) نقل شده است؛ هر شخصی با معرفت و شناخت نسبت به امام زمان خویش بمیرد، همانند كسى است كه در خيمه حضرت صاحب الزمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در خدمت ایشان باشد:
«أخبرنا محمد بن يعقوب قال حدثنا عدة من أصحابنا عن أحمد بن محمد عن علي بن النعمان عن محمد بن مروان عن الفضيل بن يسار قال سمعت أبا جعفر (ع) يقول: من مات و ليس له إمام فميتته ميتة جاهلية و من مات و هو عارف لإمامه لم يضره تقدم هذا الأمر أو تأخر و من مات و هو عارف لإمامه كان كمن هو قائم مع القائم في فسطاطه.» (8)
«فضيل بن يسار گويد، شنيدم حضرت امام باقر (علیه السّلام) فرمودند: «هر كس بميرد و امامى نداشته باشد به مرگ جاهليت مرده است و هر كس بميرد در حالى كه به امام خويش آشنا است زيانى به حال او نخواهد داشت. خواه اين امر پيش افتد و يا به تأخیر افتد و هر كس بميرد در حالى كه امام خويش را بشناسد، همانند كسى است كه [به پای خاسته] در خدمت قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) در خيمه آن حضرت باشد.» (9)
حضرت امام صادق (علیه السّلام) حدیثی ثواب اعمال عبادی بندگان در زمان غیبت را بیشتر از زمان حضور امام حاضر ذکر نموده اند:
«حدثنا المظفر بن جعفر بن المظفر العلوي السمرقندي رضي الله عنه قال حدثنا حيدر بن محمد و جعفر بن محمد بن مسعود قالا حدثنا محمد بن مسعود قال حدثنا القاسم بن هشام اللؤلؤي قال حدثنا الحسن بن محبوب عن هشام بن سالم عن عمار الساباطي قال: قلت لأبي عبد الله (ع) العبادة مع الإمام منكم المستتر في دولة الباطل أفضل أم العبادة في ظهور الحق و دولته مع الإمام الظاهر منكم فقال يا عمار الصدقة و الله في السر في دولة الباطل أفضل من الصدقة في العلانية و كذلك عبادتكم في السر مع إمامكم المستتر في دولة الباطل أفضل لخوفكم من عدوكم في دولة الباطل و حال الهدنة ممن يعبد الله عز و جل في ظهور الحق مع الإمام الظاهر في دولة الحق و ليس العبادة مع الخوف و في دولة الباطل مثل العبادة مع الأمن في دولة الحق اعلموا أن من صلى منكم صلاة فريضة وحدانا مستترا بها من عدوه في وقتها فأتمها كتب الله عز و جل له بها خمسا و عشرين صلاة فريضة وحدانية و من صلى منكم صلاة نافلة في وقتها فأتمها كتب الله عز و جل له بها عشر صلوات نوافل و من عمل منكم حسنة كتب الله له بها عشرين حسنة و يضاعف الله حسنات المؤمن منكم إذا أحسن أعماله و دان الله عز و جل بالتقية على دينه و على إمامه و على نفسه و أمسك من لسانه أضعافا مضاعفة كثيرة إن الله عز و جل كريم قال فقلت جعلت فداك قد رغبتني في العمل و حثثتني عليه و لكني أحب أن أعلم كيف صرنا اليوم أفضل أعمالا من أصحاب الإمام منكم الظاهر في دولة الحق و نحن و هم على دين واحد و هو دين الله عز و جل فقال إنكم سبقتموهم إلى الدخول في دين الله عز و جل و إلى الصلاة و الصوم و الحج و إلى كل فقه و خير و إلى عبادة الله سرا مع عدوكم مع الإمام المستتر مطيعون له صابرون معه منتظرون لدولة الحق خائفون على إمامكم و أنفسكم من الملوك تنظرون إلى حق إمامكم و حقكم في أيدي الظلمة قد منعوكم ذلك و اضطروكم إلى حرث الدنيا و طلب المعاش مع الصبر على دينكم و عبادتكم و طاعة إمامكم و الخوف من عدوكم فبذلك ضاعف الله أعمالكم فهنيئا لكم هنيئا قال فقلت له جعلت فداك فما نتمنى إذا أن نكون من أصحاب الإمام القائم في ظهور الحق و نحن اليوم في إمامتك و طاعتك أفضل أعمالا من أعمال أصحاب دولة الحق فقال سبحان الله أ ما تحبون أن يظهر الله عز و جل الحق و العدل في البلاد و يحسن حال عامة العباد و يجمع الله الكلمة و يؤلف بين قلوب مختلفة و لا يعصى الله عز و جل في أرضه و يقام حدود الله في خلقه و يرد الله الحق إلى أهله فيظهروه حتى لا يستخفى بشيء من الحق مخافة أحد من الخلق أما و الله يا عمار لا يموت منكم ميت على الحال التي أنتم عليها إلا كان أفضل عند الله عز و جل من كثير ممن شهد بدرا و أحدا فأبشروا.» (10)
«عمار ساباطى گويد به حضرت امام صادق (علیه السّلام) عرض كردم: عبادت در زمان يك امامى از شما كه غائب باشد، دولت به دست حكومت ناحق باشد؛ بهتر است يا عبادت در حال ظهور حق و در دولت امام ظاهر از شما؟ فرمودند: اى عمار به خدا صدقه دادن در پنهانى بهتر از صدقه آشكار است و همچنان عبادت شما در پنهانى در زمان امام غائب و دولت ناحق بهتر است زيرا ترس داريد از دشمن خود در زمان حكومت ناحق و حال ترك جهاد در راه حق و بدانيد كه هر كدام از شما يك نماز واجب تنها بخواند و آن را در وقت بخواند و از ترس دشمن پنهانى بخواند و درست و با شرایط بخواند، خداى عز و جل براى او ثواب بيست و پنج نماز واجب بنويسد كه فرادا خوانده باشد و هر كدام از شما نماز نافله اى در وقت و درست بخواند خداوند ده نماز نافله براى او بنويسد و هر كس كار نيكى كند، خدا براى او بيست حسنه بنويسد و خدا حسنات مؤمنان شما را كه اعمال را نيكو انجام دهند و براى حفظ دين و جان و امام خود تقيه كند و زبانش را نگهدارد، چند برابر كند زيرا خداى عز و جل كريم است. گويد عرض كردم: قربانت مرا به كار تشويق كردى و بر آن واداشتى ولى مي خواهم بدانم چطور اعمال كنونى ما اعمال اصحاب امام آشكار در دولت حق بهتر است با اينكه ما و آنها هم عقيده هستيم و دين خداى عز و جل را داريم؟ فرمودند: چون شما بر آنها در پذيرش عقيده حق و نماز و روزه و حج هر مسأله و خيرى پيشى گرفتيد و خدا را نهانى از دشمن خود عبادت كرديد، به همراهى امام مستترى كه فرمان او را مي بريد و با او صبر مي كنيد و در انتظار دولت حق مي گذرانيد و بر امام خود و بر جانتان از پادشاهان ستمكار ترسانيد، حق شما به دست ظالمان است و به شما ندهند و شما را به تنگى معيشت و دويدن دنبال روزى بيچاره كردند و شما با صبر بر عقيده و عبادت و طاعت امام خود و خوف از دشمن به سر می برید، به اين جهت خدا اعمال شما را چند برابر كند، بر شما گوارا باد.
گويد، عرض كردم: قربانت پس ديگر ما آرزومند نيستيم كه در شمار ياران امام قائم باشيم، دولت حق را درك كنيم در صورتى كه امروزه در دوران امامت شما و اطاعت شما اعمال ما بهتر از اعمال ياران دولت حق است. فرمودند: سبحان الله، شما دوست نداريد كه حق ظاهر شود؟ و عدالت در كشور اسلامى استوار گردد؟ و حال همه بندگان خدا خوب شود؟ و كلام همه يكى گردد؟ و ميان دلهاى پريشان الفت آيد و خدا در سراسر زمين معصيت نشود؟ و حدود الهى بر خلقش اقامه شود؟ و حق به صاحبش برگردد تا هيچ حقى از ترس خلقى زير پرده نماند؟ بر شما بشارت باد، به خدا كسى از شما بر اين حالي كه دارد، نميرد جز آنكه پيش خداى عز و جل از حاضرين بدر و احد بهتر باشد.» (11)
حمران بن أعين حدیثی از حضرت امام صادق (علیه السّلام) نقل كرده است که هر كسی امام زمان خود را بشناسد، همچون شخصی است كه در خيمه قائم آل محمد (عجل الله تعالی فرجه الشریف) باشد:
«حدثنا أحمد بن محمد بن سعيد قال حدثني يحيى بن زكريا بن شيبان قال حدثنا علي بن سيف بن عميرة عن أبيه عن حمران بن أعين عن أبي عبد الله (ع) أنه قال: اعرف إمامك فإذا عرفته لم يضرك تقدم هذا الأمر أم تأخر فإن الله عز و جل يقول «يوم ندعوا كل أناس بإمامهم» فمن عرف إمامه كان كمن هو في فسطاط القائم (عج).» (12)
«حمران بن أعين از حضرت امام صادق (علیه السّلام) روايت كرده كه آن حضرت (علیه السّلام) فرمودند: «امام خود را بشناس كه چون او را شناختى ديگر تو را زيانى نخواهد رسيد كه اين امر پيش افتد يا به تأخير افتد زيرا خداى تعالى مى فرمايد: «روزى كه هر گروهى را با امامشان فرا مى خوانيم.» هر كس امام خود را شناخت همانند كسى است كه در خيمه قائم (عجل الله تعالی فرجه الشریف) باشد.» (13)
ابو ابراهيم كوفى در حدیثی از حضرت امام صادق (علیه السّلام) نقل نموده اند که ایشان فرمودند، هر کسی به انتظار امام دوازدهم باشد، چون كسى است كه با شمشير آهیخته در نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) حاضر بوده باشد و از آن حضرت دفاع كرده باشد:
«حدثنا علي بن أحمد رضي الله عنه قال حدثنا محمد بن أبي عبد الله الكوفي قال حدثنا موسى بن عمران النخعي عن الحسين بن يزيد النوفلي عن أبي إبراهيم الكوفي قال: دخلت على أبي عبد الله (ع) فكنت عنده إذ دخل عليه أبو الحسن موسى بن جعفر (ع) و هو غلام فقمت إليه و قبلت رأسه و جلست فقال لي أبو عبد الله (ع) يا أبا إبراهيم أما إنه صاحبك من بعدي أما ليهلكن فيه أقوام و يسعد آخرون فلعن الله قاتله و ضاعف على روحه العذاب أما ليخرجن الله عز و جل من صلبه خير أهل الأرض في زمانه بعد عجائب تمر به حسدا له و لكن الله تعالى «بالغ أمره و لو كره المشركون» يخرج الله تبارك و تعالى من صلبه تكملة اثني عشر مهديا اختصهم الله بكرامته و أحلهم دار قدسه المنتظر للثاني عشر كالشاهر سيفه بين يدي رسول الله (ص) يذب عنه فدخل رجل من موالي بني أمية فانقطع الكلام و عدت إلى أبي عبد الله (ع) خمس عشرة مرة أريد استتمام الكلام فما قدرت على ذلك فلما كان من قابل دخلت عليه و هو جالس فقال لي يا أبا إبراهيم هو المفرج للكرب عن شيعته بعد ضنك شديد و بلاء طويل و جور فطوبى لمن أدرك ذلك الزمان حسبك الله يا أبا إبراهيم قال أبو إبراهيم فما رجعت بشيء أسر إلي من هذا و لا أفرح لقلبي منه.» (14)
«ابو ابراهيم كوفى گويد، خدمت حضرت امام صادق (علیه السّلام) رسيدم و در حضورش بودم كه حضرت امام موسى بن جعفر (علیه السّلام) كه هنوز پسر بچه اى بودند، خدمت ایشان آمدند، من برخاستم سر ایشان را بوسه دادم و نشستم حضرت امام صادق (علیه السّلام) فرمودند: اى ابو ابراهيم آگاه باش كه او پس از من امام تو است. درباره او مردمى هلاك شوند و مردمى به سعادت رسند، خدا قاتلش را لعنت كند و عذاب را بر روحش دو چندان سازد. خداوند محققا بهترين اهل زمين را از صلب او درآورد پس از عجائبى كه بر او بگذرد، از روى حسد بر او ولى خدا كار خود را به انجام رساند اگر چه مشركان را بد آيد، خدا از پشت او پنج امام بيرون آورد كه دوازده امام كامل شوند كه خدا آنها را به كرامت خود مخصوص نماید و در آستان قدس خود جای دهد. هر کسی به انتظار امام دوازدهم باشد، چون كسى است كه با شمشير كشيده در نزد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بوده باشد و از آن حضرت دفاع كرده باشد.
در اين جا مردى از دوستان بنى اميه وارد شد و كلام قطع شد و من پانزده بار خدمت ایشان رسيدم كه تتمه اين حديث را بشنوم آن سال فرصت به دست نيامد. سال ديگر كه خدمت ایشان رسيدم نشسته بودند؛ فرمودند: اى ابو ابراهيم، او است كه از شيعيان خود پس از سختى و تنگى بسيار و گرفتارى دراز و جور فراوان، اندوه را بر طرف می كند. خوشا به حال كسى كه اين زمان را درك كند. اى ابراهيم، تا اينجا براى تو بس است. من هرگز با تحفه اى برنگشته بودم كه از اين مژده شادى بخشتر و آرامش دهنده تر بر قلبم باشد.» (15)
پی نوشتها
(1) كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 645
(2) الغيبة، صفحه200 - كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 644
(3) ترجمه الغيبة، صفحه 285 - ترجمه كمال الدين، جلد 2، صفحه 357
(4) كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 644
(5) كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 644
(6) ترجمه كمال الدين، جلد 2، صفحه 357
(7) كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 645
(8) الغيبة، صفحه330
(9) ترجمه الغيبة، صفحه 462
(10) كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 647 - 645
(11) ترجمه كمال الدين، جلد 2، صفحه 360 – 358
(12) الغيبة، صفحه 331
(13)ترجمه الغيبة للنعماني، صفحه 462
(14)كمال الدين و تمام النعمة، جلد2، صفحه 647
(15) ترجمه كمال الدين، جلد2، صفحه 361 – 360
منابع
- قرآن کریم
- ترجمه غیبت نعمانی، محمد بن ابراهيم نعمانی، مترجم: محمد جواد غفارى، تهران، نشر صدوق، 1418 ق. / 1376 ش.
- ترجمه كمال الدين و تمام النعمة، محمد بن على ابن بابويه، مترجم: محمد باقر كمره اى، تهران، اسلاميه، 1377 ش.
- الغيبة، محمد بن ابراهيم نعمانى، تهران، مكتبة الصدوق، 1397 ق.
- كمال الدين و تمام النعمة، محمد بن على ابن بابويه، محقق و مصحح: على اكبر غفارى، تهران، اسلاميه،1395 ق.
اترك تعليق